Kontrole przedsiębiorców w 2026 roku – ZUS, KAS i analiza ryzyka w dobie AI

Kontrole przedsiębiorców w 2026 roku coraz częściej opierają się na analizie ryzyka i danych elektronicznych. Od stycznia do sierpnia 2026 r. ZUS wykrył nieprawidłowości w 90,1% z 20 529 kontroli. KAS ogranicza liczbę formalnych kontroli, ale zwiększa zakres czynności sprawdzających. Dla firm kluczowe są spójność rozliczeń i dokumentacja rzeczywistych transakcji.

---

Jak skuteczne są kontrole ZUS w 2026 roku?

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) przeprowadził od stycznia do sierpnia 2026 r. 20 529 kontroli płatników składek. Nieprawidłowości stwierdzono w 18 495 przypadkach, czyli 90,1%.

W 15 697 kontrolach ustalenia miały wymiar finansowy. Ich łączna wartość wyniosła 373,3 mln zł, w tym 360,6 mln zł dotyczących składek i 12,7 mln zł związanych ze świadczeniami.

W 2017 r. nieprawidłowości wykrywano w około 65% kontroli. Obecny wskaźnik nie oznacza jednak, że 90% wszystkich przedsiębiorców narusza przepisy – dotyczy wyłącznie podmiotów wytypowanych do kontroli.

---

Jak ZUS wybiera przedsiębiorców do kontroli?

Analiza ryzyka przyjęta 1 stycznia 2026 r. uwzględnia m.in.:

• liczbę zgłoszonych ubezpieczeń i kod PKD;
• relację wypłaconych świadczeń do należnych składek;
• zbiegi tytułów do ubezpieczeń;
• wcześniejsze kontrole i wykryte nieprawidłowości.

Przepisy przewidują trzy kategorie ryzyka, wpływające na częstotliwość kontroli planowych:

• Niskie ryzyko – nie częściej niż raz na 5 lat.
• Średnie ryzyko – nie częściej niż raz na 3 lata.
• Wysokie ryzyko – tak często, jak jest to konieczne.

Istnieją ustawowe wyjątki umożliwiające kontrole poza standardowym harmonogramem. ZUS nie ujawnia pełnego modelu oceny ryzyka.

---

Co pokazują wyniki kontroli KAS?

W 2025 r. Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) przeprowadziła blisko 2,64 mln działań weryfikacyjnych, o 9,4% więcej niż rok wcześniej. Kwota ustaleń wzrosła o 29,1%, do 19,05 mld zł.

Jednocześnie:

• Liczba kontroli celno-skarbowych spadła o 27,4%, do 5 113, a kwota ustaleń wzrosła o 46,4%, do 6,52 mld zł.
• Liczba kontroli podatkowych zmniejszyła się o 11,3%, do 8 722.
• Liczba czynności sprawdzających wzrosła o 9,6%, czyli o ponad 228 tys.

Czynności sprawdzające pozwalają weryfikować deklaracje, płatności i dokumenty bez wszczynania formalnej kontroli podatkowej. Przedsiębiorca może więc otrzymać wezwanie do wyjaśnień mimo braku kontroli.

---

Jak AI i analiza danych wpływają na kontrole podatkowe?

Elektroniczne raportowanie, Krajowy System e-Faktur (KSeF) oraz struktury JPK_CIT zwiększają możliwości porównywania danych podatkowych i księgowych.

W 2025 r. KAS wykryła 376,8 tys. fikcyjnych faktur o wartości przekraczającej 10,9 mld zł. Ich liczba wzrosła o 29,2% względem 2024 r. Część wykrytych nieprawidłowości dotyczyła wcześniejszych okresów.

Sama rozbieżność w danych nie dowodzi oszustwa. Konieczna jest analiza dokumentacji i rzeczywistego przebiegu transakcji.

---

Jak przygotować firmę do kontroli ZUS i KAS?

Przedsiębiorstwa powinny regularnie weryfikować:

• Rozliczenia podatkowe – zgodność deklaracji, ewidencji i dokumentów.
• Rozliczenia ZUS – podstawy składek, zgłoszenia i kwalifikację umów.
• Transakcje – dowody rzeczywistego wykonania usług i dostaw.
• Procedury wewnętrzne – zatwierdzanie dokumentów i wyjaśnianie rozbieżności.
• Korespondencję urzędową – terminowe odpowiedzi i dostępność dokumentacji.

Mniejsza liczba formalnych kontroli nie oznacza mniejszego ryzyka weryfikacji. Prawidłowe rozliczenia, spójność danych oraz możliwość ich udokumentowania pozostają podstawą przygotowania przedsiębiorstwa do działań ZUS i KAS.

---

Jeśli mają Państwo dodatkowe pytania prosimy skontaktować się z osobą odpowiedzialną za kontakt biznesowy z Państwem lub wysłać zapytanie poprzez formularz na stronie getsix®.

Skontaktuj się z nami »

***