Weryfikacja firmy audytorskiej przed badaniem sprawozdania finansowego

Weryfikacja firmy audytorskiej powinna obejmować nie tylko sprawdzenie jej obecności na oficjalnej liście firm audytorskich, lecz także potwierdzenie uprawnień osoby wskazanej jako kluczowy biegły rewident w rejestrze Polskiej Izby Biegłych Rewidentów (PIBR). Warto również zweryfikować kary opublikowane przez Polską Agencję Nadzoru Audytowego (PANA), niezależność zespołu, doświadczenie w danej branży, dostępność specjalistów oraz sposób organizacji badania. Sam wpis do rejestru potwierdza formalne uprawnienia, ale nie przesądza, czy dana firma audytorska jest odpowiednia dla konkretnej spółki.

Znaczenie właściwej weryfikacji firmy audytorskiej wynika bezpośrednio z celu badania. Audyt sprawozdań finansowych ma na celu uzyskanie racjonalnej pewności, że sprawozdanie jako całość nie zawiera istotnego zniekształcenia, oraz wyrażenie przez biegłego rewidenta opinii, czy przedstawia ono rzetelny i jasny obraz sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku jednostki. Jego jakość zależy jednak nie tylko od formalnych uprawnień osoby podpisującej sprawozdanie z badania.

Dla zarządu i dyrektora finansowego kluczowe są również: znajomość branży, niezależność, stabilność zespołu, zdolność dotrzymania terminów oraz sposób komunikowania istotnych ustaleń.

Błędny wybór może oznaczać opóźnienie zatwierdzenia sprawozdania, wielokrotne przygotowywanie tych samych danych, spiętrzenie zapytań pod koniec badania albo konieczność angażowania zarządu w problemy, które można było zidentyfikować wcześniej.

---

Kogo właściwie wybiera spółka: audytora czy firmę audytorską?

W języku biznesowym mówi się najczęściej o wyborze audytora lub biegłego rewidenta. Z prawnego punktu widzenia spółka wybiera jednak firmę audytorską, z którą następnie zawierana jest umowa o badanie sprawozdania finansowego.

Firma audytorska wyznacza kluczowego biegłego rewidenta odpowiedzialnego w głównym stopniu za badanie. Biegły rewident podpisujący sprawozdanie z badania również ma status kluczowego biegłego rewidenta.

Oznacza to, że przed podjęciem decyzji należy sprawdzić dwa poziomy:

1. firmę audytorską jako stronę umowy i podmiot odpowiedzialny za badanie,
2. kluczowego biegłego rewidenta oraz pozostałych członków zespołu.

Odpowiedzialność wobec badanej jednostki ponosi firma audytorska zawierająca umowę. Dlatego sama rozpoznawalność konkretnego partnera nie wystarcza, jeżeli spółka nie zna podmiotu, zespołu i zasad realizacji zlecenia.

---

Jak sprawdzić uprawnienia audytora w Polsce?

Podstawowa weryfikacja powinna obejmować oficjalne, publicznie dostępne rejestry.

Co należy sprawdzić?	Gdzie zweryfikować?	Na co zwrócić uwagę?
Firma audytorska	Lista firm audytorskich	numer wpisu, pełna nazwa, adres, forma prawna, aktualny status
Kluczowy biegły rewident	Rejestr biegłych rewidentów PIBR	imię i nazwisko, numer w rejestrze, status osoby
Powiązanie audytora z firmą	Lista firm audytorskich i rejestr PIBR	czy wskazana osoba jest zatrudniona w firmie lub z nią powiązana
Członkostwo w sieci	Dane na liście firm audytorskich	nazwa sieci oraz podmioty powiązane
Kary administracyjne	Wykaz kar PANA	rodzaj naruszenia, data decyzji, nałożona kara
Ubezpieczenie OC	Dokument przedstawiony przez oferenta	okres ubezpieczenia oraz zakres obejmujący czynności rewizji finansowej

Lista firm audytorskich zawiera między innymi numer wpisu, dane firmy, informacje o jej właścicielach i organach, nazwiska biegłych rewidentów związanych z firmą, adresy oddziałów oraz informacje o członkostwie w sieci.

Rejestr biegłych rewidentów jest prowadzony przez Krajową Radę Biegłych Rewidentów. Można w nim wyszukiwać osoby według nazwiska, numeru w rejestrze lub powiązanej firmy audytorskiej.

Aktualna lista firm audytorskich oraz odnośnik do rejestru biegłych rewidentów są udostępniane również przez Polską Agencję Nadzoru Audytowego.

---

Czy wpis na listę firm audytorskich wystarcza?

Nie. Wpis potwierdza, że podmiot jest uprawniony do prowadzenia działalności audytorskiej, ale nie odpowiada na pytanie, czy posiada odpowiednie doświadczenie i zasoby do zbadania konkretnej spółki.

Formalna weryfikacja jest pierwszym etapem, a nie końcem procesu wyboru. Dwie prawidłowo zarejestrowane firmy mogą znacząco różnić się między innymi:

• doświadczeniem branżowym,
• wielkością i stabilnością zespołu,
• dostępem do specjalistów podatkowych i informatycznych,
• znajomością Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej,
• doświadczeniem w badaniu grup kapitałowych,
• organizacją wymiany danych,
• dostępnością partnera odpowiedzialnego za badanie.

Wpis do rejestru nie pokazuje również, jak wygląda codzienna współpraca z klientem. Tymczasem źle zorganizowany audyt generuje nie tylko koszt wynagrodzenia firmy audytorskiej, ale także koszt pracy księgowości, controllingu, działu podatkowego, IT i zarządu.

Z perspektywy badanego przedsiębiorstwa dobry audyt powinien być przejrzysty, przewidywalny i proporcjonalny do rzeczywistych ryzyk. Klient powinien wiedzieć, kto odpowiada za poszczególne obszary, jakie dane ma przygotować i kiedy otrzyma informację o wykrytych problemach.

---

Jak zweryfikować, czy firma audytorska została ukarana?

PANA publikuje wykaz kar administracyjnych nałożonych na firmy audytorskie. Informacje pozostają publiczne co do zasady przez pięć lat od uprawomocnienia się decyzji. Wykaz zawiera informacje o naruszeniu i nałożonej karze, a gdy naruszenie było związane z badaniem ustawowym – może również wskazywać, czy sprawozdanie z badania spełniało wymagania ustawowe.

Sama informacja o karze nie powinna być oceniana bez poznania jej kontekstu. Inaczej należy traktować uchybienie administracyjne, a inaczej naruszenia dotyczące niezależności, jakości dokumentacji badania czy treści sprawozdania z badania.

Warto sprawdzić:

• czego dokładnie dotyczyło naruszenie,
• kiedy do niego doszło,
• czy miało charakter jednostkowy czy systemowy,
• jakie działania naprawcze podjęła firma,
• czy kara dotyczyła jakości konkretnego badania.

Trzeba jednocześnie pamiętać, że dane ukaranej firmy nie w każdym przypadku są publikowane z pełną identyfikacją. Brak nazwy podmiotu w wykazie nie powinien być więc traktowany jako kompletne potwierdzenie, że firma nigdy nie podlegała postępowaniu.

Firma audytorska może podlegać karze między innymi za naruszenie zasad niezależności, brak wymaganych ocen przed przyjęciem zlecenia, nieprawidłowości w sprawozdaniu z badania, naruszenie zasad rotacji lub brak wymaganego ubezpieczenia.

---

Jak sprawdzić niezależność audytora?

Audytor powinien być niezależny od badanej jednostki zarówno faktycznie, jak i w odbiorze obiektywnego, poinformowanego obserwatora.

Firma audytorska, członkowie zespołu i osoby mogące wpłynąć na wynik badania nie mogą uczestniczyć w podejmowaniu decyzji przez badaną jednostkę. Audyt nie powinien być prowadzony, jeżeli relacje finansowe, osobiste, gospodarcze lub związane z zatrudnieniem tworzą nieakceptowalne zagrożenie dla niezależności.

Przed wyborem należy zapytać firmę audytorską:

• czy świadczyła wcześniej usługi księgowe, podatkowe, wdrożeniowe lub doradcze na rzecz spółki,
• czy takie usługi były świadczone na rzecz podmiotów z grupy kapitałowej,
• czy członkowie zespołu byli wcześniej zatrudnieni w badanej spółce,
• czy istnieją relacje osobiste lub gospodarcze z członkami zarządu,
• jakie zabezpieczenia niezależności zostaną zastosowane,
• czy do realizacji zlecenia będą angażowane podmioty należące do tej samej sieci.

Przed przyjęciem lub kontynuowaniem zlecenia firma audytorska i kluczowy biegły rewident muszą ocenić i udokumentować spełnienie wymogów niezależności. Członkowie zespołu składają przed rozpoczęciem badania odpowiednie oświadczenia.

W przypadku grup międzynarodowych weryfikacja nie powinna ograniczać się do polskiej spółki. Usługi świadczone przez zagraniczne podmioty należące do tej samej sieci również mogą mieć znaczenie dla oceny niezależności.

---

Jak ocenić doświadczenie audytora w danej branży?

Znajomość branży nie jest jedynie elementem wygody klienta. Wpływa na sposób identyfikacji ryzyk, planowanie procedur i ocenę nietypowych transakcji.

Inne obszary będą istotne w przedsiębiorstwie produkcyjnym, inne w spółce nieruchomościowej, handlowej, technologicznej czy prowadzącej sprzedaż międzynarodową.

W firmie produkcyjnej audytor powinien rozumieć między innymi:

• sposób kalkulacji kosztu wytworzenia,
• wycenę zapasów i produkcji w toku,
• rozliczanie odchyleń produkcyjnych,
• zasady inwentaryzacji,
• utratę wartości maszyn i zapasów.

W grupie międzynarodowej znaczenie mogą mieć natomiast pakiety konsolidacyjne, różnice między lokalną rachunkowością a zasadami grupowymi, transakcje z podmiotami powiązanymi, waluty obce oraz terminy raportowania do centrali.

Przed wyborem warto poprosić o:

• liczbę badań wykonanych w danym sektorze,
• doświadczenie kluczowego biegłego rewidenta,
• przykłady typowych ryzyk identyfikowanych w podobnych jednostkach,
• doświadczenie w badaniu firm o zbliżonej skali,
• znajomość systemu rachunkowości wykorzystywanego przez spółkę,
• doświadczenie w raportowaniu grupowym.

Ogólna deklaracja znajomości branży nie jest wystarczająca. Dobra odpowiedź powinna odnosić się do konkretnych procesów, pozycji sprawozdania i ryzyk charakterystycznych dla działalności klienta.

---

Czy trzeba sprawdzać cały zespół audytowy?

Tak. Partner lub kluczowy biegły rewident nie wykonuje wszystkich czynności osobiście. Na jakość i sprawność badania wpływa cały zespół.

Na etapie ofertowania warto ustalić:

• kto będzie kluczowym biegłym rewidentem,
• kto będzie kierował pracą operacyjną,
• ilu członków będzie liczył zespół,
• jakie mają doświadczenie,
• czy skład zespołu pozostanie stabilny,
• ile czasu w badanie zaangażuje partner,
• kto będzie podejmował decyzje w sprawach spornych,
• kto zastąpi kluczowe osoby w razie nieobecności.

Firma audytorska musi przed przyjęciem zlecenia ocenić, czy dysponuje kompetentnymi pracownikami, odpowiednim czasem i pozostałymi zasobami umożliwiającymi prawidłowe przeprowadzenie badania.

Szczególnie ważna jest dostępność ekspertów w obszarach, których nie da się rzetelnie ocenić wyłącznie na podstawie standardowych kompetencji rachunkowych. Może to dotyczyć wycen, podatków, systemów informatycznych, instrumentów finansowych, cyberbezpieczeństwa lub sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju.

---

Jak zweryfikować organizację i harmonogram audytu?

Właściwa organizacja badania powinna być oceniana już podczas rozmów ofertowych. Audytor powinien przedstawić nie tylko cenę, ale również sposób realizacji prac.

Oferta powinna wyjaśniać:

• kiedy rozpocznie się planowanie badania,
• czy przewidziano badanie wstępne,
• kiedy audytor weźmie udział w inwentaryzacji,
• kiedy zostanie przekazana lista wymaganych dokumentów,
• jak będą zgłaszane i śledzone pytania,
• kiedy zarząd otrzyma informacje o istotnych problemach,
• jaki jest planowany termin wydania sprawozdania z badania.

Audytor powinien uwzględnić kalendarz zamknięcia roku, terminy raportowania grupowego, deklaracje podatkowe oraz dostępność członków zarządu. Harmonogram nieuwzględniający realiów spółki może spowodować, że większość pytań pojawi się w okresie największego obciążenia działu finansowego.

Warto również ustalić, czy wykorzystywana platforma do wymiany danych umożliwia kontrolę wersji dokumentów, monitorowanie statusu zapytań i bezpieczne nadawanie dostępów. Technologia powinna ograniczać liczbę powtarzanych próśb i ręcznie przygotowywanych zestawień. Samo posługiwanie się hasłami dotyczącymi automatyzacji lub sztucznej inteligencji nie przesądza jeszcze o sprawności procesu.

Audyt sprawozdań finansowych warto zaplanować z odpowiednim wyprzedzeniem. Zespół HLB Poland może przygotować zakres i harmonogram badania uwzględniający skalę działalności, terminy zamknięcia roku oraz obowiązki związane z raportowaniem grupowym. Szczegóły usługi: audyt sprawozdań finansowych.

---

Czy firma audytorska musi mieć ubezpieczenie OC?

Tak. Firma audytorska wykonująca czynności rewizji finansowej musi posiadać ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej.

Obowiązek powstaje najpóźniej w dniu poprzedzającym rozpoczęcie wykonywania czynności rewizji finansowej i trwa do momentu skreślenia firmy z listy. Przed zawarciem umowy można poprosić o aktualne potwierdzenie ubezpieczenia. Weryfikacja powinna obejmować okres ochrony oraz informację, czy polisa obejmuje czynności przewidziane w planowanym zleceniu. Polisa nie zastępuje oceny jakości firmy, ale stanowi jeden z podstawowych elementów formalnej weryfikacji.

---

Kto wybiera firmę audytorską w spółce?

Co do zasady wyboru firmy audytorskiej dokonuje organ zatwierdzający sprawozdanie finansowe, chyba że statut, umowa spółki lub inne wiążące przepisy wskazują inny organ. Kierownik jednostki nie może samodzielnie dokonać wyboru.

W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością będzie to najczęściej zgromadzenie wspólników, chyba że umowa spółki powierza tę kompetencję na przykład radzie nadzorczej.

Zarząd może prowadzić zapytanie ofertowe, zbierać informacje i negocjować warunki. Formalna decyzja musi jednak zostać podjęta przez właściwy organ. Następnie kierownik jednostki zawiera umowę z wybraną firmą audytorską. Umowa powinna zostać zawarta odpowiednio wcześnie, aby audytor mógł uczestniczyć w inwentaryzacji znaczących składników majątkowych. W przypadku pierwszej umowy dotyczącej badania ustawowego okres współpracy nie może być krótszy niż dwa lata.

Więcej informacji o przebiegu procesu zawiera artykuł Audyt sprawozdań finansowych w Polsce krok po kroku – przewodnik dla spółek.

---

Szczególna weryfikacja audytora w jednostkach zainteresowania publicznego

Jednostki zainteresowania publicznego, w tym wybrane podmioty rynku finansowego oraz emitenci papierów wartościowych, podlegają dodatkowym wymogom dotyczącym wyboru, niezależności i rotacji audytora.

W takim przypadku należy sprawdzić między innymi:

• czy firma wykonuje badania jednostek zainteresowania publicznego,
• zgodność wyboru z polityką i procedurą obowiązującą w jednostce,
• rekomendację komitetu audytu,
• zakres usług innych niż badanie,
• dotychczasowy okres współpracy z firmą i kluczowym biegłym rewidentem,
• wymogi obowiązkowej rotacji.

Podstawowy maksymalny okres nieprzerwanej współpracy jednostki zainteresowania publicznego z tą samą firmą audytorską wynosi 10 lat. Dłuższy okres jest możliwy wyłącznie w przypadkach określonych w art. 17 rozporządzenia (UE) nr 537/2014. Kluczowy biegły rewident nie może natomiast przeprowadzać badania ustawowego tej samej jednostki przez okres dłuższy niż pięć lat, a ponowny udział jest możliwy po co najmniej trzyletniej przerwie.

---

Jakie pytania zadać audytorowi przed wyborem?

Przed przedstawieniem rekomendacji organowi dokonującemu wyboru warto uzyskać odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jaki jest numer firmy na liście firm audytorskich?
2. Kto będzie kluczowym biegłym rewidentem?
3. Jakie doświadczenie ma zespół w naszej branży?
4. Ile podobnych badań przeprowadził w ostatnich latach?
5. Czy firma lub jej sieć świadczyły usługi na rzecz naszej grupy?
6. Jak zostanie potwierdzona niezależność?
7. Ilu członków będzie liczył zespół i jaka będzie rola partnera?
8. Czy firma ma dostęp do ekspertów podatkowych, IT i wycen?
9. Jak wygląda harmonogram oraz lista dokumentów?
10. Jak będą zgłaszane i monitorowane pytania?
11. Co dokładnie obejmuje cena?
12. Jakie sytuacje spowodują dodatkowe wynagrodzenie?
13. Czy firma posiada aktualne ubezpieczenie OC?
14. Jak będzie chroniona i przechowywana dokumentacja?
15. Kiedy zarząd otrzyma informację o istotnych nieprawidłowościach?

Odpowiedzi warto udokumentować w arkuszu oceny ofert. Pozwala to porównać kandydatów według tych samych kryteriów i uzasadnić decyzję organu wybierającego.

---

Jak sprawdzić biegłego rewidenta – podsumowanie

Weryfikację należy rozpocząć od sprawdzenia firmy audytorskiej na oficjalnej liście i kluczowego biegłego rewidenta w rejestrze PIBR. Następnie trzeba przeanalizować niezależność, doświadczenie branżowe, skład zespołu, dostępne zasoby, harmonogram oraz warunki finansowe.

Najważniejsze jest połączenie trzech perspektyw:

• formalnej – uprawnienia, rejestry, kary i ubezpieczenie,
• merytorycznej – doświadczenie branżowe i dostęp do ekspertów,
• operacyjnej – harmonogram, komunikacja i organizacja wymiany danych.

Dopiero taka ocena pozwala ustalić, czy firma nie tylko może formalnie przeprowadzić audyt sprawozdań finansowych, ale również zrobi to terminowo, niezależnie i bez niepotrzebnego obciążania organizacji.

Spółki poszukujące firmy audytorskiej mogą zapoznać się z zakresem usługi badania sprawozdań finansowych. Wczesne omówienie struktury działalności, terminów raportowania i najważniejszych ryzyk pozwala prawidłowo ustalić zakres oraz harmonogram badania.

---

Jeśli mają Państwo dodatkowe pytania prosimy skontaktować się z osobą odpowiedzialną za kontakt biznesowy z Państwem lub wysłać zapytanie poprzez formularz na stronie getsix®.

Skontaktuj się z nami »

***